Historia munduru harcerskiego

Prosty i funkcjonalny

Robert Baden Powell już jako dwunastolatek zwrócił uwagę na istniejące rozwarstwienie społeczne przejawiające się w ubiorze. Zapragnął, więc mieć dla swych skautów wspólny ubiór, który byłby jednakowy dla wszystkich. Miał nadawać się do uprawiania sportu oraz godnego reprezentowania idei i wartości skautowych. Pragnął, aby ubiór uniemożliwiał rozpoznawanie, czy chłopiec pochodzi z biednej czy bogatej rodziny. Chciał by świadczył o przynależności skauta do wielkiej, bratniej wspólnoty.



Jakość i cena

W maju 1911 roku, równocześnie z powołaniem pierwszych drużyn zorganizowano Komisję Dostaw, której celem było wyposażenie polskich skautów. Stworzono gałąź przemysłu, dzięki której potrzebne akcesoria były dostarczane drużynom.

Pierwsze mundury polskich skautów wzorowane były na modelu angielskim. Składały się z flanelowej bądź wełnianej, dosyć grubej, szaro popielatej koszuli z dwiema kieszeniami na piersiach oraz wąskimi naramiennikami. Do tego noszono krótkie spodnie, kończące się nad kolanami lub zapinane na sprzączki nieco pod nimi. Należało także nosić skórzany pas, szare, wełniane pończochy i kapelusz z miękkiego filcu.

Ubiór polskiej skautki stanowił szary, filcowy kapelusz, z szerokimi, miękkimi kresami; szara, flanelowa bluza mundurowa z jedną kieszenią po lewej stronie z wykładanym miękkim kołnierzem, pasek skórzany oraz szara spódnica z kieszenią po prawej stronie lub szarawary z podobną kieszenią.

To nie zwykłe ubranie!

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Związek Harcerstwa Polskiego uregulował prawnie kwestię umundurowania. Były wyciągane konsekwencje w stosunku do osób bezprawnie noszących mundur. Szybko zniknęły tzw. zastępy małpie, które przebierając się za harcerzy, przynosiły wstyd związkowi.

W 1918 roku pojawiły się silne tendencje do ujednolicenia mundurów. Pierwsze regulaminy umundurowania uwzględniały instrukcje dotyczące mundurów wilcząt, harcerek, harcerzy oraz starszyzny harcerskiej. Z powodu trudności gospodarczych nie było możliwe w pełni wprowadzenie instrukcji mundurowych.

Jak cię widzą, tak cię...

Prawo do noszenia munduru mieli wyłącznie członkowie Związku Harcerstwa Polskiego, posiadający odpowiednie legitymacje. Byli to harcerze, którzy złożyły przyrzeczenie oraz młodzież po tzw. pierwszej próbie. Na mundurze harcerskim noszone były odznaki harcerskie, ale także ordery polskie, zagraniczne, wojskowe oraz innych organizacji skautowych.

 

Z Biało - Czerwoną na rękawie

1 sierpnia 1944 roku po prawie pięciu latach okupacji zostały wyciągnięte z ukrycia szaf harcerskie bluzy i wojskowe mundury ojców. Znów na ulicach Warszawy pojawili się chłopcy z harcerskimi krzyżami przypiętymi do cywilnych ubrań, dziewczęta ozdabiały swoje wojskowe bluzy wdzięcznymi akcentami, np. kolorową chustką. Stare harcerskie chlebaki oraz uszyte torby, służyły jako apteczki pierwszej.

Do wyposażenia powstańczego harcerza-łącznika tzw. szczura kanałowego należały latarka i gumowe rękawice. Młody łącznik nosił na głowie hełm, a krótkie spodnie nie skrywały zabłoconych w kanałach nóg.

Podczas Powstania Warszawskiego harcerze zakładali niemieckie hełmy i furażerki ozdobione biało - czerwonymi opaskami.

Któryś z oddziałów zajął na bocznicy przed Stawkami pociąg Waffen SS, w którym znaleziono tysiące mundurów, a także mnóstwo ochronnych bluz i celt. Kilkanaście godzin później „Zośka", „Parasol" oraz inne oddziały zgrupowania Radosława zostały umundurowane. Chłopcy i dziewczęta otrzymali dobre buty, spodnie, a nade wszystko ciemnozielone bluzy w brązowe i żółtawe plamy oraz czapeczki z tegoż materiału. „Nakrapiane" bluzy z miejsca zaczęto nazywać panterkami. (...) Chłopcy „Parasola" przyszywać sobie zaczęli do panterek oznakę w postaci czerwonej parasolki.
A. Kamiński „Zośka" i „Parasol"

 

Skompletować nie było łatwo

W 1945 r. powrócono do przedwojennych wzorów umundurowania, ale ówczesne warunki zmuszały do częstej improwizacji. Przerabiano mundury wojskowe, noszono niemieckie pasy oraz tornistry, korzystano też z innych elementów wojskowego ekwipunku. Samodzielnie wykonywano klamry, lilijki czy suwaki do chust.

Kiedy wznowiono działalność składnic i Komisję Dostaw harcerskich, ośrodkami produkcji harcerskiego wyposażenia stały się Poznań, Kraków, a wkrótce także Warszawa.

 

Ze względu na brak materiału

Instrukcja L 2./45
O jednolitym tymczasowym stroju harcerskim.
1. Regulamin munduru harcerek pozostaje bez zmiany. Materiał - szare płótno harcerskie.
2. Ze względu na brak mundurów i płótna ustala się tymczasowy jednolity strój. Granatowa spódniczka, biała bluzka sportowa z kołnierzem Słowackiego, krawaty jednolite dla całej drużyny. (...) O ile rękawy bluzek są długie, na lewym przedramieniu naszywa się granatową lilijkę 3 cm i nazwę chorągwi, np. Kraków. Obuwie na niskim obcasie, pończochy lub bez pończoch, jednolicie dla całej drużyny.
Ze względu na tymczasowość stroju poleca się wykorzystanie posiadanych materiałów (przeróbka, farbowanie) własną pracą drużyn.
3. Harcerki posiadające przepisowy mundur używają munduru.
Załącznik do Rozkazu Naczelniczki Harcerek L. 1/1945

 

Powrócił Szary i Zielony

Od 1948 r. ZHP wcielono w szeregi Związku Młodzieży Polskiej. Do 1950 roku Organizacja Harcerska ZMP pozbawiła mundurowi harcerskiemu oznak stopni i sprawności, sznurów funkcyjnych, a krzyż zastąpiono tzw. Czuwajką. Oficjalnym strojem członków Organizacji Harcerskiej ZMP był biało-granatowy zestaw wzorowany na mundurze pionierskim. Obowiązkowo noszono do niego czerwoną chustę.

Reaktywowanie Związku Harcerstwa Polskiego w 1956 r. wiązało się z przywróceniem harcerskich symboli, a także szarych i zielonych mundurów, na które powróciły krzyże harcerskie i chusty w kolorze drużyny.

W roku 1960 wprowadzono jednoczęściowe mundury dla harcerek.

Centralna Składnica Harcerska rozpoczęła ich produkcję.

 

Muzeum Harcerstwa
CSH 4 Żywioły
do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy od home.pl